Biên bản thanh lý hợp đồng thuê cảng cá là gì?

Khái niệm thanh lý hợp đồng thuê cảng cá

Theo Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 422), hợp đồng chấm dứt khi đã hoàn thành nghĩa vụ, theo thỏa thuận, hoặc do các bên đơn phương chấm dứt; thanh lý hợp đồng không phải là một chế định riêng mà là thủ tục ghi nhận việc dừng hiệu lực hợp đồng. Biên bản thanh lý hợp đồng thuê cảng cá là văn bản pháp lý do bên cho thuê (chủ cảng) và bên thuê (doanh nghiệp khai thác, tàu cá) cùng lập tại thời điểm kết thúc quan hệ thuê, xác nhận toàn bộ nghĩa vụ đã hoàn thành và chấm dứt quyền, nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng gốc. Khác với hợp đồng thuê nhà ở thông thường, hợp đồng thuê cảng cá thuộc nhóm hợp đồng thuê tài sản là công trình hạ tầng thủy sản, chịu sự điều chỉnh kép của Bộ luật Dân sự 2015 và các văn bản chuyên ngành về quản lý cảng cá (Luật Thủy sản 2017, Nghị định 26/2019/NĐ-CP). Trong thực tiễn, biên bản thanh lý thường được lập song song với biên bản bàn giao tài sản thuê, nhưng biên bản thanh lý có phạm vi rộng hơn vì bao gồm cả quyết toán tài chính, công nợ và cam kết sau khi chấm dứt.

Ý nghĩa pháp lý của biên bản thanh lý hợp đồngthuê[此]

Biên bản thanh lý là bằng chứng quan trọng nhất để giải quyết tranh chấp nếu sau này một bên khởi kiện về nghĩa vụ bảo dưỡng, bồi thường hoặc tiền thuê còn thiếu; nếu không có biên bản, bên cho thuê sẽ gặp khó khăn khi yêu cầu bên thuê bồi thường hư hỏng cầu cảng. Theo Án lệ 09/2016/AL (về xác lập quyền sở hữu do hợp đồng vô hiệu), việc thiếu biên bản thanh lý khiến thời điểm chấm dứt hợp đồng không được xác định rõ ràng, dẫn dến rủi ro các bên vẫn bị ràng buộc trách nhiệm sau khi ngừng sử dụng cảng cá. Biên bản thanh lý có giá trị như một hợp đồng phụ (phụ lục) ghi nhận sự thống nhất các bên về việc kết thúc quan hệ thuê, do đó cần có đầy đủ chữ ký, con dấu (nếu là tổ chức) và năng lực hành vi dân sự của người ký. Đối với cảng cá do Nhà nước đầu tư, biên bản thanh lý còn là căn cứ để cơ quan nhà nước thẩm tra quyết toán vốn, tránh thất thoát tài sản công.

Khi nào cần lập biên bàn thanh lý hợp đồng thuê cảng cá?

Trường hợp hợp đồng hết thời hạn thuê

Theo Điều 472 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng thuê tài sản có thời hạn do một bên thỏa thuận; khi hết hạn, nếu không gia hạn, hợp đồng tự chấm dứt và các bên phải thanh lý để xác nhận tình trạng tài sản (Khoản 2 Điều 480 trái tài sản thuê). Thực tế, khoảng 70-80% số hợp đồng thuê cảng cá tại các tỉnh ven biển như Đà Nẵng, Khánh Hòa, Bà Rịa - Vũng Tàu được ký trung hạn 1-3 năm theo hình thức đấu thhh, nên thời điểm hết hạn là lúc phải lập biên bản thanh lý trước khi làm thủ tục đấu thầu vòng mới. Nếu hết thơi hạn mà cảng vẫn sử dụng và không có phản đối, hợp đồng có thể gia hạn mặc nhiên không giới hạn (Điều 473) – rủi ro khó xủ lý sau này, nên lập biên bản ngay khi hết hạn.

Trường hợp chấm dứt trước thời hạn

Đơn phương chấm dứt hợp đồng phải tuân theo Điều 428 Bộ luật Dân sự 2015: bên thuê có quyền đơn phương chấm dứt nếu bên cho thuê không bảo đảm quyền sử dụng tài sản; ngược lại, bên cho thuê có thể chấm dứt nếu bên thuê sử dụng sai mục đích (ví dụ dùng cảng cá làm bãi đỗ xe trái phép). Trong lĩnh vực cảng cá, các vi phạm thường gặp là: để tàu cá neo đậu không đúng vị trí, xả rác thải dầu gây ô nhiễm cảng, hoặc chậm thanh toán tiền thuê trên 3 tháng liên tiếp – theo Nghị định 26/2019/NĐ-CP. Biên bản thanh lý trong trường hợp chấm dứt sớm cần ghi rõ bên vi phạm và khoản phạt vi phạm để khấu trừ vào tiền đặt cọc hoặc ký quỹ.

Trường hợp hai bên thỏa thuận chấm dứt hợp đồng

Điều 422.2 Bộ luật Dân sự cho phép các bên thỏa thuận chấm dứt hợp đồng bất kỳ lúc nào, miễn không trái pháp luật và đạo đức xã hội; đối với cảng cá là tài sản công, thỏa thuận chấm dứt cần sự đồng ý văn bản của cơ quan đại diện chủ sở hữu (Sở NN&PTNT). Thực tiễn cho thấy, thỏa thuận chấm dứt thường xảy ra khi doanh nghiệp thuê cảng cá bị phá sản, giải thể, hoặc chủ cảng muốn thay đổi mô hình quản lý (chuyển từ cho thuê sang hợp tác liên doanh khai thác) – chiếm khoảng 5-10% số cảng cá công nghiệp trên cả nước hiện nay.

Căn cứ pháp lý khi lập biên bản thanh lý hợp đồng thuê cảng cá

Bộ luật Dân sự 2015

Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 có hiệu lực từ 01/01/2017, trong đó Điều 422 quy định các căn cứ chấm dứt hợp đồng, Điều 423 quy định thanh lý hợp đồng khi chấm dứt, và Điều 480 quy định nghĩa vụ trả lại tài sản thuê – là nền tảng pháp lý trực tiếp. Điều 424 quy định